Os ydych chi'n weithredwr busnes bwyd ac mae angen arnoch chi ganllawiau ar beth i'w wneud os yw gweithiwr (gweithwyr) yn dioddef o glefyd heintus, ewch i'r wefan yma: www.food.gov.uk/multimedia/pdfs/publication/fitnesstoworkguide09v2.pdf

Rhaid dweud wrth yr Awdurdod Iechyd am rai clefydau heintus penodol. Bydd yr Ymgynghorydd mewn Rheoli Clefydau Trosglwyddadwy (CYRhCT), neu swyddogion y Cyngor, yn ymchwilio iddyn nhw. Byddwn ni’n ymchwilio i wenwyn bwyd, ac i nifer o glefydau tebyg eraill.

Dau amcan sydd i’n hymchwiliadau. Rhaid inni atal salwch rhag ymledu yn y gymuned. Rhaid inni geisio canfod achosion posibl y clefyd. Yn ogystal â hyn, byddwn ni’n rhoi cyngor i gleifion ar sut mae atal y clefyd rhag ymledu yn eu cartrefi.

Mae pob math o facteria (‘germau’) yn gallu achosi salwch sy’n deillio o fwyd. Pan gaiff bwyd ei gadw’n gynnes, mae’r bacteria hyn yn gallu tyfu’n gyflym. Gallan nhw gyrraedd lefel beryglus o fewn ychydig oriau. Mae nifer yr achosion o salwch yn sgil bwyta bwydydd sydd wedi’u halogi  wedi cynyddu’n drawiadol yn ystod y blynyddoedd diwethaf, yn enwedig yn ystod misoedd yr haf. Rhaid inni gynnal safonau hylendid bwyd da, mewn diwydiant ac yn ein cartrefi, i atal salwch sy’n cael ei drosglwyddo trwy fwyd sydd wedi’i halogi.

Mae’r cyfnod magu (sef yr amser rhwng bwyta’r bwyd a dechrau teimlo’n sâl) yn amrywio. Mae’n dibynnu ar yr organeb (bacteria neu feirws) yn y bwyd. Weithiau, byddwch chi’n magu’r clefyd am hyd at 10-15 o ddyddiau ar ôl ei fwyta. Dyna pam na ddylech chi feddwl fod yr organeb yn y pryd diwethaf gawsoch chi o reidrwydd.

Dyma brif achosion gwenwyn bwyd a salwch a gludir gan fwyd:

  • paratoi bwyd gormod o amser ymlaen llaw
  • peidio â choginio bwyd yn gywir
  • peidio â dadrewi bwyd yn gywir
  • storio bwyd yn anghywir - h.y. yn rhy gynnes - fel bod bacteria’n gallu tyfu’n gyflym
  • croes-halogi rhwng gwahanol fwydydd ar ôl eu coginio
  • heintio gan bobl sy’n trafod bwyd oherwydd hylendid bwyd gwael

Pwy sydd mewn perygl?

Pob un ohonon ni, ond mae babanod, plant ifainc a’r henoed yn arbennig o fregus. Fe all effaith salwch yn sgil bwyta bwyd wedi’i halogi fod yn ddifrifol iawn os ydych chi’n disgwyl babi, yn sâl yn barod, neu fod eich system imiwnedd wedi’i gwanhau.

Beth yw Symptomau Gwenwyn Bwyd? Dolur rhydd, poenau yn y bol, chwydu, twymyn, cyfog, pen tost, pendro.

Mae llawer o wahanol glefydau, mae pob un yn cael ei achosi gan wahanol facteria. Dyma rhai o’r clefydau mwyaf cyffredin:

Campylobacter

Mae’r symptomau’n cynnwys poenau yn y bol, a dolur rhydd difrifol. Yn anaml y bydd pobl yn chwydu. Bydd symptomau’n dechrau dod i’r amlwg 2-10 o ddiwrnodau ar ôl bwyta bwyd sydd wedi’i halogi. (Byddan nhw’n dechrau cyn pen 5 o ddiwrnodau fel arfer).  Dyma brif ffynonellau’r haint: cig cyw iâr (a chigoedd eraill) heb ei goginio’n iawn, dod i gysylltiad ag anifeiliaid anwes, croes-halogi o fwydydd eraill, llaeth amrwd a dŵr wedi’i halogi. Campylobacter yw achos mwyaf cyffredin dolur rhydd.

Salmonela

Mae’r symptomau’n cynnwys bola tost, twymyn, y dolur rhydd, a chwydu. Fel arfer, bydd y clefyd yn cymryd tua 12-48 o oriau i ddatblygu. Mae’n gallu bod yn llawer mwy difrifol yn achos pobl ifainc a’r henoed hefyd. Dyma brif ffynonellau’r haint: cig (gan gynnwys cig dofednod) sydd heb ei goginio’n iawn, llaeth heb ei drin ac wyau amrwd neu rai sydd heb eu coginio’n iawn.  Salmonela yw ail achos mwyaf cyffredin gwenwyn bwyd.

E.coli 0157

Mae’r symptomau’n cynnwys dolur rhydd gwaedlyd difrifol. Gall yr haint arwain at niwed difrifol i arennau plant. Dyma brif ffynonellau’r haint: byrgyrs a briwgig eidion heb eu coginio’n iawn, cigoedd wedi’u coginio a gafodd eu halogi, a llaeth heb ei bastureiddio. Mae E.coli 0157 wedi cael ei gysylltu â ffermydd.

Staphylococcus aureus

Mae’r symptomau’n cynnwys bola tost a chwydu. Bydd y symptomau’n datblygu 1-6 o oriau ar ôl bwyta, gan gymryd 12-24 o oriau fel arfer cyn iddyn nhw ddod i ben. Mae’r bacteria yma i’w cael ar gyrff pobl (yn enwedig yn y trwyn a’r llwnc, ac ar y croen ac yn y clustiau). Byddan nhw’n cael ei drosglwyddo i fwyd drwy arferion gwael ynglŷn â thrafod bwyd.

Listeria

Symptomau tebyg i’r ffliw fydd gan listeria mewn pobl sy’n iach. Serch hynny, os ydych chi’n ifanc neu’n oedrannus, fe allai achosi septisemia, neu lid yr ymennydd. Os ydych chi’n disgwyl babi, fe allai’r babi gael ei eni â llid yr ymennydd, neu farw cyn, neu ar ôl, iddo gael ei eni. Dyma rai ffynonellau: Brie, Camembert, a mathau eraill o gaws meddal, a phates cig.  Mae bacteria Listeria’n gallu tyfu’n gyflym ar dymheredd oer a rhewi. Dyna pam mae atal gwenwyn bwyd gan Listeria’n fwy anodd nac atal clefydau eraill.  Os ydych chi’n disgwyl babi, felly, gwell ichi beidio â bwyta’r bwydydd yma.

Atal afiechydon sy'n cael eu trosglwyddo gan fwyd

Dyma ein Deg Gorchymyn ar gyfer ymladd yn erbyn salwch sy’n cael ei drosglwyddo trwy fwyd: Golchi’ch dwylo’n drylwyr - dylech chi wneud hyn bob tro cyn trin bwyd ac ar ôl trin cig amrwd, mynd i’r tŷ bach, chwythu'ch trwyn neu gyffwrdd ag anifeiliaid anwes neu greaduriaid eraill Cadw arwynebau paratoi bwyd a llestri yn lân a’u diheintio (h.y. yn wrthfacterol) Paratoi a storio cig amrwd, a bwyd ‘parod i’w fwyta’, ar wahân. Dylech chi gadw cig sy’n amrwd, neu sy’n dadrewi, yng ngwaelod yr oergell, islaw pob dim arall ar bob adeg Sicrhewch fod eich oergell a’ch rhewgell yn gweithredu’n iawn a phrynu thermomedr addas - dylai’r oergell weithredu ar 5ºC neu’n is a dylai’r rhewgell weithredu ar –18ºC neu’n is
Gwiriwch y dyddiadau ‘Defnyddio erbyn’ ar fwyd a gwneud yn siŵr eich bod chi’n defnyddio’r bwyd cyn y dyddiad hwnnw Cadwch wyau yn yr oergell bob tro a pheidio â bwyta bwyd sy’n cynnwys wyau heb eu coginio Cadwch anifeiliaid anwes i ffwrdd o fwyd ac o arwynebau paratoi bwyd.   Rhaid dadrewi bwyd (yn enwedig cig a dofednod) yn drylwyr cyn ei goginio.  Rhaid coginio bwyd yn drylwyr - dilynwch ganllawiau’r cwmni sydd wedi cynhyrchu’r bwyd
Gwnewch yn siŵr fod y bwyd yn chwilboeth drwyddo cyn ei fwyta Rhaid oeri’r bwyd ar unwaith ar ôl ei goginio Peidiwch â gadael i’r bwyd aros ar dymheredd ystafell am dros 4 awr - os oes bwyd ar ôl, gadewch iddo oeri i dymheredd ystafell ac yna’i roi i’w gadw yn yr oergell

Beth i’w wneud os oes symptomau salwch sy'n cael ei drosglwyddo gan fwyd wedi’i halogi gyda chi

Gall salwch sy’n dod yn sgil bwyta bwyd sy wedi’i halogi ledaenu yn gyflym, yn rhannol oherwydd gall pawb yn y teulu fod wedi bwyta'r un bwyd, ond hefyd, oherwydd gall y bacteria gael eu trosglwyddo i rywun sy'n gofalu am y person sy'n sâl. Mae feirysau’n gallu achosi clefydau sy’n debyg i wenwyn bwyd hefyd ac yn cael eu lledaenu'n gyflym. Os ydych chi’n amau bod gwenwyn bwyd arnoch chi, ewch i weld eich meddyg cyn gynted ag y bo modd. Mae’n bosibl bydd y meddyg yn gofyn i chi roi sampl. Mae meddygon yn medru dadansoddi samplau i ganfod beth yw achos eich clefyd. Byddan nhw’n medru dweud pa fath o glefyd sydd gyda chi, boed yn wenwyn bwyd neu’n rhywbeth arall. Maen nhw’n medru canfod feirysau hefyd. Cysylltwch â’r meddyg ar unwaith os yw’r sawl sy’n sâl: yn fabi, yn hen, yn sâl neu â rhyw gyflwr arall yn barod, neu os yw’r symptomau’n para’n hir neu’n ddifrifol (dolur rhydd gwaedlyd, er enghraifft).

Ydych chi (neu rywun yn eich teulu) yn dioddef symptomau gwenwyn bwyd? Dilynwch y cyngor yma. Fe allai helpu i atal y clefyd rhag ymledu. Golchwch eich dwylo ar ôl dod i gysylltiad â rhywun sy’n sâl, a chyn trafod bwyd. Os yw pobl yn sâl oherwydd bwyd wedi’i halogi, peidiwch â defnyddio’r un tywel neu glwt golchi â nhw. Os bydd rhywun wedi baeddu cyn cyrraedd y tŷ bach,  golchwch y lle ar unwaith â dŵr poeth a sebon - rhaid diheintio â diheintydd neu gannydd. Ar ôl defnyddio’r tŷ bach, rhaid diheintio handlenni’r drws a’r toiled, y tapiau, a sêt y toiled - diheintiwch bowlen y toiled yn aml. Yfwch ddigon o hylifau os byddwch chi’n sâl - bydd hyn yn eich cadw chi rhag colli gormod o ddŵr (‘dadhydradu’).                                                                        

Busnes bwyd - Diogelwch bwyd - afiechydon heintus

Cysylltu â ni

Uwchadran Iechyd a Diogelwch y Cyhoedd Prosiect Iechyd a Diogelwch a Bwydydd

Ffoniwch: 01443 425001 Ffacs: 01443 425301 E-bost:  Bwyd.IechydaDiogelwch@rhondda-cynon-taf.gov.uk

Helpwch ni i wella - peidiwch â chynnwys gwybodaeth bersonol neu ariannol, e.e. eich Rhif Yswiriant Gwladol neu fanylion cerdyn credyd.