Dwy wal sy’n rhestru enwau’r bobl hynny o Bontypridd bu farw yn brwydro dros eu gwlad ac er rhyddid cenedlaethau'r dyfodol ydy cofeb ‘Rhestr Goffa Er Anrhydedd’ neu ‘Restr y Gwroniaid’ ym Mharc Ynysangharad.

Mae un o’r waliau yn dangos enwau’r rhai a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf a’r llall yn rhestr o’r rheiny a fu farw yn yr Ail Ryfel Byd a’r rhyfeloedd ers hynny.

Codwyd y gofeb, sef dwy wal ger safle’r cofebion presennol.

Pontypridd roll of honourDatguddiwyd Cofeb Rhestr y Gwroniaid gan Arglwydd Raglaw Morgannwg Ganol mewn gwasanaeth cyhoeddus ar Ddydd Gwener, Tachwedd 4, 2011.

Mae'r waliau wedi’u hariannu'n rhannol gan roddion oddi wrth drigolion lleol ac mae’r cyhoedd wedi chwarae rhan bwysig wrth baratoi’r rhestr. Mae’r Rhestr yn cynnwys enwau trigolion hen ffiniau Dosbarth Trefol Pontypridd a ffiniau presennol y Cyngor Tref.

Yn dilyn ei swyddogaeth yn Ymddiriedolwyr y Parc Coffa, Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf sydd wedi arwain ar y gwaith. Bu’r Cyngor yn gweithio’n agos â Chyngor Tref Pontypridd a’r Lleng Brydeinig.

Mae codi’r Rhestr Goffa yn arwydd clir o swyddogaeth y Parc yn gofeb i aberth a chyfraniad Pontypridd yn ystod y rhyfeloedd byd.

Rhestr Goffa

Gweld y Rhestr Goffa.

Mae’r Rhestr yn cynnwys enwau trigolion hen ffiniau Dosbarth Trefol Pontypridd a ffiniau presennol y Cyngor Tref a fu farw yn gwasanaethu yn y ddau Ryfel Byd a gwrthdaro dilynol.

Gallwch ddod o hyd i fanylion gwasanaethu’r bobl yma mewn dau lyfr arbennig yn Llyfrgell Pontypridd a Chanolfan Hanesyddol Pontypridd.

Gan nad oedd y Rhestr ar gyfer Pontypridd yn bod a chan, yn ôl y Weinyddiaeth Amddiffyn, doedd dim un ar gael mewn 'fformat adnabyddadwy’, mae’r un yma wedi’i pharatoi ar sail cofnodion sy'n bodoli eisoes, gwybodaeth leol yn ogystal â chymorth gan y cyhoedd .

Buodd y Rhestr yn destun dau gyfnod o ymgynghori rhwng mis Mawrth a mis Gorffennaf 2011 gan annog trigolion i gyfrannu unrhyw wybodaeth neu awgrymu ychwanegiadau neu newidiadau.

Er bod pob ymdrech wedi'i gwneud i sicrhau ei bod hi mor gyflawn a chywir ag y bo modd, efallai bydd y Rhestr yn cynnwys rhai gwallau a hepgoriadau - anhawster roedd rhaid ei ddioddef er mwyn mynd â’r maen i’r wal. Mae rhagor o wybodaeth am y fethodoleg a'r meini prawf defnyddion ni ar gyfer tynnu’r rhestr wedi'i chynnwys yma.

Rydyn ni’n hynod ddiolchgar am y cymorth gawson ni gan y trigolion lleol wrth dynnu’r rhestr.

Mae rhaid rhoi diolch arbennig i’r cyn-gynghorydd tref, Ray Baldwin, am ei waith ymchwil er mwyn darparu rhestr gychwynnol o enwau.

Gweld y lluniau a newyddion am y dadorchuddio ar dudalennau’r newyddion.

Helpwch ni i wella - peidiwch â chynnwys gwybodaeth bersonol neu ariannol, e.e. eich Rhif Yswiriant Gwladol neu fanylion cerdyn credyd.