Afiechydon heintus - Ymchwilio

Os ydych chi’n rhedeg busnes bwyd ac angen arweiniad ar yr hyn sydd gofyn ichi’i wneud os bydd aelod o staff yn dioddef o glefyd heintus, ewch i:

Rhaid dweud wrth yr Awdurdod Iechyd am rai clefydau heintus penodol. Bydd yr Ymgynghorydd mewn Rheoli Clefydau Trosglwyddadwy (CYRhCT), neu swyddogion y Cyngor, yn ymchwilio iddyn nhw. Byddwn ni’n ymchwilio i wenwyn bwyd, ac i nifer o glefydau tebyg eraill.

Dau amcan sydd i’n hymchwiliadau. Rhaid inni atal salwch rhag ymledu yn y gymuned. Rhaid inni geisio canfod achosion posibl y clefyd. Yn ogystal â hyn byddwn ni’n rhoi cyngor i gleifion ar sut mae atal y clefyd rhag ymledu yn eu cartrefi.

Mae pob math o facteria (‘germau’) yn gallu achosi salwch sy’n deillio o fwyd. Pan gaiff bwyd ei gadw’n gynnes, mae’r bacteria hyn yn gallu tyfu’n gyflym. Gallan nhw gyrraedd lefel beryglus o fewn ychydig oriau. Mae nifer yr achosion byddwch chi’n ei gael yn sgîl bwyd wedi cynyddu’n drawiadol yn ystod y blynyddoedd diwethaf, yn enwedig yn ystod misoedd yr haf. Rhaid inni gynnal safonau hylendid bwyd da, mewn diwydiant ac yn ein cartrefi, i atal salwch sy’n cael ei drosglwyddo trwy fwyd sydd wedi’i halogi.

Mae’r cyfnod magu (sef yr amser rhwng bwyta’r bwyd a dechrau teimlo’n sâl yn amrywio. Mae’n dibynnu ar yr organeb (bacteria neu feirws) yn y bwyd. Weithiau, byddwch chi’n magu’r clefyd am hyd at 10-15 o ddyddiau ar ôl ei fwyta. Dyna pam ddylech chi ddim meddwl o reidrwydd fod yr organeb yn y pryd diwethaf gawsoch chi.

Dyma brif achosion gwenwyn bwyd a salwch a gludir gan fwyd:

  • paratoi bwyd gormod o amser ymlaen llaw
  • peidio â choginio bwyd yn gywir
  • peidio â dadrewi bwyd yn gywir
  • storio bwyd yn anghywir (h.y. yn rhy gynnes), fel bod bacteria’n gallu tyfu’n gyflym
  • croes-halogi rhwng gwahanol fwydydd ar ôl eu coginio
  • heintio gan bobl sy’n trafod bwyd, oherwydd hylendid bwyd gwael

Pwy sydd mewn perygl?

Pob un ohonon ni, ond mae babanod, plant ifainc a’r henoed yna arbennig o fregus. Ond fe all effaith salwch yn sgîl bwyta bwyd arnoch chi fod yn ddifrifol iawn os ydych chi’n disgwyl babi, yn sâl yn barod, neu fod eich system imiwnedd wedi’i gwanhau.

Beth yw Symptomau Gwenwyn Bwyd?

  • dolur rhydd
  • poenau yn y bol
  • chwydu
  • twymyn
  • cofogi
  • pen tost
  • pendro

Mae llawer o wahanol glefydau, bob un yn cael ei achosi gan wahanol facteria. Dyma rhai o’r clefydau mwyaf cyffredin:

Campylobacter

Mae’r symptomau’n cynnwys poenau yn y bol, a dolur rhydd difrifol. Yn anaml y bydd pobl yn chwydu. Bydd symptomau’n dechrau dod i’r amlwg 2-10 o ddiwrnodau ar ôl bwyta bwyd sydd wedi’i halogi. (Byddan nhw’n dechrau cyn pen 5 o ddiwrnodau fel arfer). Dyma brif ffynonellau’r haint: cig cyw iâr (a chigoedd eraill) heb ei goginio’n iawn, dod i gysylltiad ag anifeiliaid anwes, croes-halogi o fwydydd eraill, llaeth amrwd, a dŵr wedi’i halogi. Campylobacter yw achos mwyaf cyffredin dolur rhydd.

Salmonela

Mae’r symptomau’n cynnwys bola tost, twymyn, y dolur rhydd, a chwydu. Fel arfer, bydd y clefyd yn cymryd tua 12-48 o oriau i ddatblygu, ac mae’n gallu bod yn llawer mwy difrifol yn achos pobl ifainc a’r henoed hefyd. Dyma brif ffynonellau’r haint: cig (gan gynnwys cig dofednod) sydd heb ei goginio’n iawn, llaeth heb ei drin, ac wyau amrwd neu rai heb eu coginio’n iawn. Salmonela yw ail achos mwyaf cyffredin gwenwyn bwyd.

E.coli 0157

Mae’r symptomau’n cynnwys dolur rhydd gwaedlyd difrifol. Gall yr haint arwain at niwed difrifol i arennau plant. Dyma brif ffynonellau’r haint: byrgyrs a briwgig eidion heb eu coginio’n iawn, cigoedd wedi’u coginio a gafodd eu halogi, a llaeth heb ei bastureiddio. Cafodd E.coli 0157 ei gysylltu â ffermydd.

Staphylococcus aureus

Mae’r symptomau’n cynnwys bola tost, a chwydu. Bydd y symptomau’n datblygu 1-6 o oriau ar ôl bwyta, gan gymryd 12-24 o oriau fel arfer cyn iddyn nhw ddod i ben. Mae’r bacteria hwn i’w gael ar gyrff pobl (yn enwedig yn y trwyn a’r llwnc, ac ar y croen ac yn y clustiau). Bydd yn cael ei drosglwyddo i fwyd drwy arferion gwael ynglŷn â thrafod bwyd.

Listeria

Symptomau tebyg i’r ffliw fydd gan listeria mewn pobl sy’n iach. Ond os ydych chi’n ifanc neu’n oedrannus, fe allai achosi septisemia, neu lid yr ymennydd. Os ydych chi’n disgwyl babi, fe allai’r babi gael ei eni â llid yr ymennydd, neu’n farw. Fe allech chi’i golli hyd yn oed. Dyma rai ffynonellau: Brie, Camembert, a mathau eraill o gaws meddal, a phates cig. Mae bacteria Listeria’n gallu tyfu’n gyflym ar dymheredd oer a rhewi. Dyna pam mae atal gwenwyn bwyd gan Listeria’n fwy anodd nac atal clefydau eraill. Os ydych chi’n disgwyl babi, felly, gwell ichi beidio â bwyta’r bwydydd hyn.

Atal

Dyma ein Deg Gorchymyn ar gyfer ymladd yn erbyn salwch ac sy’n cael ei drosglwyddo trwy fwyd:

  • Golchi’ch dwylo’n drylwyr. Dylech chi wneud hyn bob tro cyn trin bwyd, ac ar ôl trafod cig amrwd, mynd i’r tŷ bach, neu gyffwrdd ag anifeiliaid anwes neu greaduriaid eraill.
  • Cadw arwynebau paratoi bwyd a llestri yn lân a’u diheintio (h.y. yn wrthfacterol).
  • Paratoi a storio cig amrwd, a bwyd ‘parod i’w fwyta’, ar wahân. Dylech chi wastad gadw cig sy’n amrwd, neu sy’n dadrewi, yng ngwaelod yr oergell, islaw pop dim arall.
  • Sicrhau bod eich oergell a’ch rhewgell yn gweithredu’n iawn. Prynwch thermomedr addas. Dylai’r oergell weithredu ar 5ºC neu’n is. Dylai’r rhewgell weithredu ar –18ºC neu’n is.
  • Gwiriwch y dyddiau ‘Defnyddier erbyn’ ar fwyd. Gwnewch yn siŵr eich bod chi’n defnyddio’r bwyd cyn y dyddiad.
  • Cedwch wyau yn yr oergell bob tro. Peidiwch â bwyta bwyd sy’n cynnwys wyau heb eu coginio.
  • Cedwch anifeiliaid anwes i ffwrdd o fwyd ac o arwynebau paratoi bwyd.
  • Rhaid dadrewi bwyd (yn enwedig gig a dofednod) yn drylwyr cyn ei goginio.
  • Rhaid coginio bwyd yn drylwyr. Dilynwch ganllawiau’r cwmni sydd wedi cynhyrchu’r bwyd. Gwnewch yn siŵr fod y bwyd yn chwilboeth drwyddo cyn ei fwyta.
  • Rhaid oeri’r bwyd ar unwaith ar ôl ei goginio. Peidiwch â gadael i’r bwyd aros ar dymheredd ystafell am dros 4 awr. Os oes bwyd ar ôl, gadewch iddo oeri i dymheredd ystafell ac yna’i roi i’w gadw yn yr oergell.

Beth i’w wneud os bydd symptomau salwch a gludir gan fwyd gyda chi

Gall salwch sy’n dod yn sgîl bwyta bwyd sy wedi’i halogi. Mae’n debyg bod pawb yn y teulu yn bwyta’r un bwyd. Os byddwch chi’n gofalu am bobl sy’n sâl, neu’n agos atyn nhw fodd bynnag, mater rhwydd fydd codi’r clefyd. Mae feirysau’n gallu achosi clefydau’n debyg i wenwyn bwyd hefyd. Os ydych chi’n amau bod gwenwyn bwyd arnoch chi, ewch i weld eich meddyg cyn gynted ag y bo modd. Mae’n bosibl bydd y meddyg yn gofyn i chi roi sampl. Mae meddygon yn medru dadansoddi samplau i ganfod beth yw achos eich clefyd. Byddan nhw’n medru dweud pa fath o glefyd a gludir gan fwyd sydd gyda chi, boed yn wenwyn bwyd neu’n rhywbeth arall. Maen nhw’n medru canfod feirysau hefyd. Cysylltwch â’r meddyg ar unwaith os yw’r sawl sy’n sâl: yn fabi; yn hen; yn sâl neu â rhyw gyflwr arall yn barod; neu os yw’r symptomau’n para’n hir neu’n ddifrifol (dolur rhydd gwaedlyd, er enghraifft).

Ydych chi (neu rywun yn eich teulu) yn dioddef symptomau gwenwyn bwyd? Dilynwch y cyngor yma. Fe allai helpu i atal y clefyd rhag ymledu.

  • Golchwch eich dwylo ar ôl dod i gysylltiad â rhywun sy’n sâl, a chyn trafod bwyd.
  • Os yw pobl yn dioddef clefyd a gludir gan fwyd, peidiwch â defnyddio’r un tywel neu glwt golchi â nhw.
  • Os bydd rhywun wedi baeddu cyn cyrraedd y tŷ bach, golchwch e ar unwaith â dŵr poeth a sebon. Rhaid diheintio â diheintydd neu gannydd.
  • Ar ôl defnyddio’r tŷ bach, rhaid diheintio handlenni’r drws a’r toiled, y tapiau, a sêt y toiled. Diheintiwch bowlen y toiled yn aml.
  • Yfwch ddigon o hylifau os byddwch chi’n sâl. Bydd hyn yn cadw’ch rhag colli gormod o ddŵr (‘dadhydradu’).

Gweld rhagor o fanylion am glefydau heintus neu alw heibio i Wefan Iechyd a Diogelwch y Cyhoedd (Saesneg yn unig).

Cysylltwch â ni

Uwchadran Iechyd a Diogelwch y Cyhoedd
Prosiect Iechyd a Diogelwch a Bwydydd

Ffôn: 01443 425777
Ffacs: 01443 425301
Ebost: food.healthandsafety@rhondda-cynon-taf.gov.uk|