Ymbelydredd

Ystyr ‘ymbelydredd’ yw ynni’n cael ei yrru allan drwy’r aer, fel tonnau neu fel gronynnau. O ddwy ffynhonell bydd ymbelydredd yn dod. Mae peth ymbelydredd naturiol yn dod o ddeunyddiau sy’n gorwedd yn y Ddaear. Mae peth yn cyrraedd o’r gofod fel gronynnau. Prosesau o waith pobl sy’n gyfrifol am ymbelydredd naturiol. Does dim ots o ble daw ymbelydredd. Yr un fydd ei effaith.

I bobl gyffredin sy’n byw yn y Deyrnas Unedig, bydd 10% o’r ymbelydredd a gân nhw mewn blwyddyn yn dod o belydrau cosmig yr haul. Bydd 50% o’r ymbelydredd blynyddol yn dod o’r nwy radon. Mae radon yn dod yn araf deg o’r wraniwm sy’n gorwedd yn y Ddaear yn naturiol. Mae ymbelydredd artiffisial yn dod o nifer o wahanol ffynonellau. Ymhlith y rhain ceir triniaethau meddygol (ryw 15%), ac alldafliadau (llwch niwclear, ayyb) o brofion a damweiniau (ryw 1%).

Byddwn ni i gyd yn dod i lefel isel ymbelydredd o’r crud i’r bedd. Mae hyn yn berffaith normal, a fydd dim effeithiau ar iechyd. Os daw pobl i gyffyrddiad â meintiau mawr o ymbelydredd, bydd perygl o fynd yn anffrwythlon, magu cataractau ar y llygad, neu o farw hyd yn oed. Os daw pobl i gyffyrddiad â meintiau mawr o ymbelydredd dros gyfnod hir, fe all hyn achosi canser iddyn nhw, neu fe all eu disgynyddion etifeddu diffygion corfforol. Y dyb yw bod tua 2,500 o bobl yn y Deyrnas Unedig yn marw bob blwyddyn o ganlyniad i ddod i gyffyrddiad â radon.

Cofrestr Sylweddau Ymbelydrol

Mae rhai safleoedd yn defnyddio meintiau bach o ddeunyddiau ymbelydrol. Enghreifftiau o hyn fyddai’r Americiwm 241 mewn synwyryddion mwg, neu’r Poloniwm 210 mewn dyfeisiadau sy’n canfod llwch neu sy’n gwrthweithio trydan statig.

Mae’r holl safleoedd hyn yn cofrestru gydag Asiantaeth yr Amgylchedd| o dan Ddeddf Sylweddau Ymbelydrol 1993. Rhaid i Asiantaeth yr Amgylchedd anfon copi o’r dystysgrif ar gyfer pob safle i’r Awdurdod Lleol perthnasol.

Mastiau Ffonau Symudol

Ymbelydredd o fastiau ffonau symudol yw prif bryder llawer o bobl am ymbelydredd ers rhai blynyddoedd.

Mae’r cwmnïau ffonau symudol wedi cael trwydded gan y llywodraeth ganolog i osod cyfarpar ar gyfer eu rhwydweithiau ledled y wlad. Rhaid iddyn nhw ystyried yn ofalus pa fath o offer byddan nhw’b ei osod a ble.

Mae ffonau symudol yn gweithio drwy ddefnyddio tonnau radio sy’n cael eu trosglwyddo o orsafoedd radio. Bydd y ddau yn anfon allan (‘allyrru’) ymbelydredd amledd radio pan fyddan nhw’n cael eu defnyddio. Ynni’n cael ei drosglwyddo’n electronig yw’r ymbelydredd hwn, yn debyg i ymbelydredd setiau teledu neu radio.

Os yw’r ffôn symudol gryn bellter o’r orsaf radio sy’n cysylltu â hi, bydd angen iddi ddefnyddio llawer o ynni i weithio. Po fwya o ynni mae’r ffôn yn ei ddefnyddio, ucha i gyd fyrdd lefel yr ymbelydredd sy’n cael ei allyrru i feinweoedd meddal y pen (croen, llygaid, ymennydd, ayyb). Mae meinweoedd pennau plant yn feddalach yn gyffredinol. Nid yw erialau mast yn debygol o achosi twymo meinweoed dyn y corff ymhellach nag ychydig fetrau i ffwrdd.

Mae ymchwilwyr wrthi’n edrych ar y materion hyn ledled y byd. Mae astudiaethau pellach yn dal i asesu a yw’r ymbelydredd hwn yn risg i iechyd. Hyd yn hyn, does dim tystiolaeth wedi dod i law. Ond technoleg newydd yw hon, a does neb a wyr beth fydd yr effeithiau dros y tymor hir. Dyna pam mae’r Llywodraeth Ganolog wedi’i gwneud yn ofynnol i systemau ffôn symudol beidio ag allyrru lefelau uwch o ymbelydredd na rhai’r Comisiwn Rhyngwladol ar Ddiogelu rhag Pelydredd nad yw’n Ïoneiddio|.

Bob tro i gwmni ffôn symudol gyflwyno cais am fast, rhaid iddo gyflwyno tystysgrif i brofi na fydd yr ymbelydredd ddim yn uwch na’r lefelau hyn.

Os yw ysgolion yn pryderu am lefelau ymbelydredd ar dir yr ysgol, mae hawl gyda nhw i ofyn i’r Swyddfa Gyfathrebu| (Ofcom) fesur y lefelau. Mae cronfa ddata o lefelau ymbelydredd mewn ysgolion yn cael ei llunio.

A chymryd y lefelau ymbelydredd sydd wedi’u mesur mewn ysgolion a mannau eraill gan y Swyddfa Gyfathrebu ac Adran Diogelu rhag Ymbelydredd| yr Asiantaeth Diogelu Iechyd (yr hen Fwrdd Diogelu Radiolegol Cenedlaethol), ychydig iawn sy’n agos at y lefelau uchafswm sy’n cael eu rhagnodi gan y Comisiwn Rhyngwladol ar Ddiogelu rhag Pelydredd nad yw’n Ïoneiddio.

Gwybodaeth Gysylltu

Ffôn: 01443 442100
Ebost: EnvironmentalPollution@Rhondda-cynon-taf.gov.uk|