Rheoli llygredd – deunyddiau peryglus

Bob blwyddyn, mae dod i gysylltiad â sylweddau peryglus yn y gwaith yn effeithio ar iechyd miloedd o bobl. Mae enghreifftiau cyffredin o salwch yn cynnwys clefydau ysgyfaint (e.e. oherwydd llwch), croen yn cosi, dermatitis, canser y croen (oherwydd cyswllt rheolaidd ag olewau neu hylifau cyrydol), asthma galwedigaethol (oherwydd sensiteiddiad i’r isocyanadau mewn paent neu lud), tarthoedd gwenwynig, canser galwedigaethol, ac ati. Gall hyn fod yn gostus iawn mewn sawl ystyr – bydd pobl yn colli eu henillion, bydd llai’n cael ei gynhyrchu, a bydd posibiliadau cyfreithiol hefyd.

Rheoliadau Rheoli Sylweddau sy’n Peryglu Iechyd (RhRhSPI) 2002

Mae fframwaith y Rheoliadau hyn yn helpu diogelu pobl yn y gweithle rhag risgiau o sylweddau peryglus. Weithiau, bydd gwaith yn gofyn am wneud defnyddio uniongyrchol o sylweddau (e.e. cemegolion glanhau, ymweithredyddion cemegol (chemical reagents). Weithiau, codi o ganlyniad i’r gwaith byddan nhw (e.e. llwch, tarthoedd, cynhyrchion gwastraff).

Mae RhRhSPI yn gosod canllawiau gam wrth gam ymarferol ar gyfer y rhagofalon angenrheidiol. Dyna pam maen nhw’n offeryn defnyddiol ar gyfer trefnau rheoli da. Mae llawer wedi sylweddoli eu bod yn fodd i arbed costau (e.e. drwy drefnau mwy tynn ynghylch defnyddio deunyddiau a’u cadw), codi ysbryd y staff a gwella cysylltiadau diwydiannol.

Mae RhRhSPI yn berthnasol i bron pob sylwedd sy’n beryglus i iechyd. Yr eithriadau yw asbestos a phlwm (sydd â’u rheoliadau eu hunain), a sylweddau sydd ddim ond yn beryglus am eu bod yn ymbelydrol; yn fygwyr; ar bwysedd uchel; ar dymheredd eithafol; neu â nodweddion ffrwydrol neu hylosg.

Diffiniadau

  • perygl – potensial y sylwedd i achosi niwed
  • risg – y tebygrwydd y bydd y sylwedd yn niweidio pobl wrth ei ddefnyddio

Bydd y risg yn dibynnu ar nifer o ffactorau, er enghraifft y perygl a gyflwynir gan y sylwedd; sut y caiff ei ddefnyddio; sut y caiff amlygiad iddo ei reoli; faint o'r sylwedd y cawsoch eich amlygu iddo ac am ba hyd, ac yn y blaen.

Mae cydymffurfio â RhRhSPI yn golygu:

  • asesu'r risgiau
  • penderfynu pa gamau diogelu sy rhaid eu cymryd
  • atal neu reoli risg
  • sicrhau y caiff mesurau rheoli eu gweithredu a'u cynnal
  • monitro amlygiad a chyflawni arolygiaeth iechyd briodol
  • rhoi gwybodaeth, canllawiau a hyfforddiant i weithwyr am y risgiau a’r camau sy rhaid eu cymryd i’w hosgoi.

Yr asesiad – canllawiau cam wrth gam:

  • pennu’r peryglon
  • gwerthuso’r risgiau i bobl
  • ar gyfer risgiau sylweddol, penderfynu ar y camau angenrheidiol i gael gwared arnyn nhw neu eu lleihau i lefel derbyniol.

Cyfrifoldeb y cyflogwr yw’r asesiad. Bydd rhaid i bwy bynnag sy'n cyflawni'r asesiad:

  • ddeall gofynion RhRhSPI, deddfwriaeth berthnasol, codau ymarfer a chanllawiau sydd wedi’u cyhoeddi
  • bod â'r gallu i gyflawni gwaith yr asesiad
  • ymgynghori’n eang â’r gweithwyr, a dweud wrthyn nhw am y canlyniadau
  • ystyried gweithwyr teithiol (sy’n gweithio i chi ar safleoedd eraill).

Peryglon – mae sylweddau niweidiol i iechyd yn cynnwys:

  • sylweddau sy’n cael eu categoreiddio yn beryglus i iechyd o dan Reoliadau Cemegolion (Gwybodaeth am Beryglon a Phecynnu i’w Cyflenwi) 2002 (‘Rheoliadau CGBPh3’). Mae llawer ohonyn nhw ar y Rhestr Gyflenwi a Gymeradwywyd, sy’n rhan o Reoliadau CGBPh3.
  • sylweddau y mae cyfyngiadau ar faint mae pobl i ddod i gysylltiad â nhw yn y gwaith (mae’r rhain yn Nodyn Cyfarwyddyd EH40, sy’n cael ei ddiwygio bob blwyddyn)
  • asiantiaid biolegol
  • crynodiad o unrhyw fath o lwch

Mae modd canfod sut i adnabod sylweddau peryglus drwy:

  • Daflenni Data Perygl, labeli, ac ati, gan y cyflenwyr. (Mae’r rhain yn ofynnol yn ôl y gyfraith). Rhaid i chi wneud penderfyniadau ar sail y rhain sy’n berthnasol i ffordd bydd y sylwedd yn cael ei ddefnyddio yn eich gweithle chi.
  • Gwybodaeth sydd ar gael yn eich busnes neu’ch diwydiant, cyhoeddiadau sy’n berthasol i’ch maes
  • Cyfarwyddiadau a dogfennau eraill sydd wedi’u cyhoeddi
  • Rhan V y Rhestr Gyflenwi a Gymeradwywyd gan Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch

Risgiau – mae asesu risgiau yn cynnwys edrych ar:

  • sut mae sylweddau peryglus yn cael eu defnyddio, eu trafod, eu cynhyrchu, eu gollwng allan ac yn y blaen
  • pwy gallen nhw effeithio, ac i ba lefel ac am ba hyd y bydd y rheiny’n dod i gysylltiad â nhw
  • sut mae pobl yn dod i gysylltiad (anadlu, llyncu, amsugno drwy’r croen ac ati)
  • y mesurau presennol er mwyn atal neu reoli amlygiad i’r sylweddau – pa mor effeithiol ydyn nhw, sut maen nhw’n cael eu defnyddio?
  • colli, arllwys, neu ollwng drwy ddamwain
  • gweithrediadau glanhau a chynnal a chadw

Camau pellach

  • dim tebygolrwydd o niwed, neu’r risg ddim yn sylweddol – dim angen camau pellach tan adolygiad yr asesiad.
  • pennu’r risgiau – sicrhau sefydlu mesurau rheolaeth priodol, yn y drefn flaenoriaeth yma:-
  • atal
  • newid y broses/gweithgaredd fel bod dim angen y sylwedd peryglus, neu’i fod e ddim yn cael ei gynhyrchu
  • ei newid am sylwedd mwy diogel
  • defnyddio ffurf fwy diogel o’r sylwedd

Dyma fesurau sy’n cael eu cyfrif yn ‘rheolaeth’:

  • cau’r broses i mewn yn gyfan gwbl
  • cau’r broses i mewn yn rhannol, a gosod cyfarpar echdynnu aer
  • awyru cyffredinol
  • defnyddio systemau gweithio, a gweithdrefnau trafod y sylweddau, sy’n lleihau’r siawns o’u harllwys neu’u colli, ac ati, neu o ddod i gysylltiad â nhw.
  • cyfarpar diogelu personol (e.e. anadlyddion, dillad amddiffynnol). Dyma’r dewis olaf i’w ddefnyddio pan fydd dim modd i chi reoli’r cysylltiad â’r sylwedd (‘amlygiad’) drwy’r dulliau uchod.

Rhaid i weithwyr wneud defnydd priodol o bob mesur rheoli, ac adrodd am ddiffygion.

Mae’n ofynnol i gyflogwyr gadw’u mesurau rheoli i weithio’n dda a’u cynnal mewn cyflwr da. Rhaid archwilio unrhyw reoliadau peirianyddol a chyfarpar anadlu diogel, a’u profi lle bo hynny’n briodol, ar adegau addas. Rhaid cadw cofnod addas o bob gweithred o’r fath.

  • mae monitro’r amlygiad yn ofynnol mewn rhai amgylchiadau, e.e. lle byddai risgiau difrifol i iechyd pe bai’r mesurau diogelu’n methu neu’n dirywio, neu lle na allwch chi fod yn sicr nad yw’r amlygiad yn mynd dros ei derfynau. Dylech chi gadw cofnodion o’r monitro.
  • lle mae’n ofynnol i gadw llygad ar gyflwr iechyd
  • lle mae gweithiwr yn cymryd rhan mewn un o’r prosesau yn Atodlen 5 Rheoliadau Rheoli Sylweddau sy’n Peryglu Iechyd, ac yn debygol o ddod i gysylltiad sylweddol â’r sylwedd dan sylw.
  • lle mae gweithwyr yn dod i gysylltiad â sylwedd sy’n gysylltiedig â salwch neu ganlyniad penodol sy’n niweidiol i iechyd, a lle mae hi’n rhesymol debyg y bydd y salwch neu’r canlyniad penodol yna’n digwydd dan amodau’r gwaith, a lle mae modd canfod y salwch neu’r canlyniad niweidiol i iechyd. Rhaid cadw cofnodion addas am o leiaf 40 o flynyddoedd.

Cofnodi ac Adolygu’r Asesiad

Oni bai bod yr asesiad mor syml fel bo modd ei ddwyn i gof, ac esbonio’i gasgliadau, yn rhwydd, bydd gofyn cadw cofnod ysgrifenedig. Dylai adolygiad gael ei gynnal yn rheolaidd, unwaith bob pum mlynedd o leiaf. Dylid adolygu’r asesiad os nad yw’n ddilys bellach, neu os yw’r gwaith wedi newid yn sylweddol hefyd.

Hysbysu, Cyfarwyddo, a Hyfforddi Gweithwyr am y Sylweddau

Rhaid i gyflogwyr wneud hyn, gan esbonio’r risgiau sydd ynghlwm â’r sylweddau, a’r camau i’w cymryd er mwyn eu hosgoi. Rhaid rhoi digon o wybodaeth a chyfarwyddiadau am fesurau rheoli, cyfarpar diogelu personol, canlyniadau gwaith monitro’r amlygiad neu wyliadwriaeth iechyd, a gweithdrefnau argyfwng.

Camau ar gyfer Cynnal Asesiad

Rhestr wirio – RhRhSPI

Rhestr wirio – RhRhSPI

1

Oes gyda chi restr gyflawn o’r sylweddau sy’n cael eu defnyddio/cynhyrchu yn y gweithle?

Oes/Nac Oes

2

Ydych chi wedi pennu unrhyw sylweddau sy’n beryglus i iechyd?

Ydw/Nac ydw

3

Ydych chi wedi casglu gwybodaeth am y sylweddau, y gwaith, a’r prosesau gweithio?

Ydw/Nac ydw

 

***- h.y. pa beryglon sydd?

Ydw/Nad ydw

 

***- h.y. pa beryglon sydd?

Ydw/ Nac ydw

4

Ydych chi wedi gwerthuso’r risgiau i iechyd (h.y. ar gyfer unigolion a grwpiau)?

Ydw/ Nac ydw

 

- h.y. tebygolrwydd dod i gysylltiad?

Ydw/ Nac ydw

 

- pa lefel amlygiad fyddai’n bosibl?

Ydw/ Nac ydw

 

- hyd yr amlygiad?

Ydw/ Nac ydw

 

- pa mor aml fydd yr amlygiad?

Ydw/ Nac ydw

5

Ydych chi wedi penderfynu beth sydd angen ei wneud, o ran:

 
 

- atal neu reoli’r amlygiad?

Ydw/ Nac ydw

 

- cynnal mesurau rheoli?

Ydw/ Nac ydw

 

- defnyddio mesurau rheoli?

Ydw/ Nac ydw

 

- unrhyw fonitro/goruchwylio

Ydw/ Nac ydw

 

- gwybodaeth, cyfarwyddiadau a hyfforddi?

Ydw/ Nac ydw

6

Ydych chi wedi penderfynu cofnodi’r asesiad?

Ydw/ Nac ydw

7

Os "Ydw" i (6), ydych chi wedi penderfynu hyd, cyflwyniad, a diwyg y cofnod?

Ydw/ Nac ydw

8

Ydych chi wedi penderfynu pryd dylai pob asesiad gael ei adolygu?

Ydw/ Nac ydw

9

Ydych chi wedi sefydlu system neu weithdrefn er mwyn rheoli a chofnodi’r elfennau uchod?

Ydw/ Nac ydw

 

Cysylltwch â ni

Uwchadran Iechyd a Diogelwch y Cyhoedd
Prosiect Iechyd a Diogelwch a Bwyd

Ffôn: 01443 425777
Ffacs: 01443 425301
E-bost: food.healthandsafety@rhondda-cynon-taf.gov.uk |

Cyfeiriadau/Manylion Ychwanegol