Wedi ei bostio ar 03/07/2019

Wrth edrych yn ôl ar y flwyddyn rwyf wedi'i threulio'n Gadeirydd y Pwyllgor Craffu – Cyllid a Chyflawniad, rwy'n teimlo ein bod wedi gweithredu'n 'gyfaill beirniadol' i'r maes gwasanaeth pwysig yma.

Prif gyfrifoldebau'r Pwyllgor yma yw craffu ar gyflawniad ariannol a gweithredol; trefniadau rheoli'r trysorlys; gweithdrefn ymgynghori'r gyllideb refeniw flynyddol; gofynion adrodd ar gyflawniad statudol a monitro gweithredu penderfyniadau cynllunio ariannol tymor canolig. Mae'n rôl sy'n hanfodol yn yr oes hon sy'n heriol yn economaidd i'r sector cyhoeddus.

Hoffwn ddiolch i'r Cynghorydd M. Powell am chwarae rhan annatod wrth ddatblygu'r Rhaglen Waith ar gyfer pedwar cyfarfod cyntaf Blwyddyn y Cyngor 2018/19. Yn dilyn newid yng nghydbwysedd gwleidyddol y Cyngor, rwy'n dychwelyd cyfrifoldebau'r pwyllgor yma i'r Cyng Mike Powell ar gyfer blwyddyn nesaf y Cyngor (2019/20). Edrychaf ymlaen at barhau'n aelod o'r Pwyllgor.

Yn ystod y 12 mis diwethaf, rwyf wedi cymryd fy rôl o ddifrif gan fy mod i'n gwerthfawrogi pwysigrwydd monitro cyflawniad corfforaethol y Cyngor yn erbyn ei dargedau blynyddol a'r swyddogaeth fonitro ariannol chwarterol. Rwy'n croesawu cymorth Uned Busnes y Cyngor i gryfhau'r gwaith craffu a'r her rydyn ni'n ei chyflwyno i wasanaethau'r Cyngor gan ddefnyddio'r dystiolaeth yma.

Rydyn ni hefyd wedi herio cynigion cyllideb a gwariant y Cyngor yn gyson a chraffu ar gyflawniad y Cyngor bob chwarter. Mae'r adroddiadau chwarterol yma'n cynnwys cyfoeth o wybodaeth, gan gynnwys gwybodaeth am refeniw a chyflawniad y gyllideb gyfalaf a gwybodaeth am iechyd y sefydliad gan gynnwys trosiant staff, salwch a risgiau strategol y Cyngor, y newyddion diweddaraf mewn perthynas â chynlluniau gweithredu blaenoriaethau'r Cynllun Corfforaethol, manylion mesurau cenedlaethol eraill a phennu targedau.

Gan gadw hyn mewn cof, mae'n hanfodol bod ein Pwyllgor yn deall ac yn cwestiynu'r Uwch Swyddogion ac Aelodau'r Cabinet er mwyn cyflawni'r adolygiad mwyaf effeithiol a chadarn posibl a herio elfennau o gyllideb y Cyngor a'i gyflawniad.

Cafodd Rhybudd o Gynnig i'r Cyngor fis Hydref y llynedd mewn perthynas â'r gofrestr o fusnesau bwyd yn Rhondda Cynon Taf ei gyfeirio aton ni. Mae'r Rhybudd o Gynnig wedi gofyn ein bod ni'n ystyried y ffyrdd y mae cynhyrchwyr bwyd lleol yn RhCT yn cael eu hannog a'u cefnogi a sut mae modd hyrwyddo marchnata a defnyddio cynnyrch lleol mewn modd effeithiol.

Ers hynny, rydyn ni wedi sefydlu Gweithgor Craffu i ystyried i ba raddau mae'r Gofrestr Busnesau Bwyd statudol gyfredol yn cefnogi'r economi leol. Yn fuan, bydd y Pwyllgor yn trafod argymhellion o ran sut i roi penderfyniad y Cyngor ar waith, trwy ystod o argymhellion i'r Cabinet eu hystyried. Mae gan y Cyngor ddyletswydd statudol i gynnal ei gofrestr gyfredol o fusnesau bwyd. Mae'r gronfa ddata ar gael fel cofrestr gyhoeddus, ac mae angen adnoddau sylweddol i gynnal dilysrwydd y gofrestr am ei bod hi'n llywio gwaith y Cyngor ym maes gorfodi cyfraith fwyd. Fel Pwyllgor, rydyn ni'n credu bod y data yma'n cynnig cyfle gwych i annog unigolion a busnesau eraill i siopa'n lleol a chefnogi economi'r sir.

Rydyn ni'n parhau i ymateb i'r Rhaglen Waith Craffu amrywiol ar gyfer y Pwyllgor Craffu – Cyllid a Chyflawniad, gan herio cynigion y Cyngor mewn perthynas â'r gyllideb mewn modd cadarn, gan ystyried cyd-destun ehangach y penderfyniadau mae'r Cyngor yn eu gwneud.

Wrth i'm cyfnod fel Cadeirydd ddod i ben, hoffwn i ddiolch i'r Is-Gadeirydd, y Cynghorydd G. Thomas, a holl aelodau'r Pwyllgor Craffu – Cyllid a Chyflawniad sydd wedi bod yn rhan o waith mawr dros y flwyddyn ddiwethaf ac sydd wedi cefnogi fy rôl.

Hoffwn i'ch sicrhau chi y bydd ein Pwyllgor Craffu yn parhau i fod ar flaen y gad wrth drafod yr holl faterion sy'n ymwneud a Chyllid a Chyflawniad y Cyngor yma, ac rwyf wrth fy modd bod cylch gorchwyl y Pwyllgor wedi'i ymestyn yn rhan o newidiadau ehangach i drefniadau craffu'r Cyngor. Mae'r cylch gorchwyl bellach yn cynnwys herio gwasanaethau'r Cyngor sy'n cefnogi'r economi leol a'i hyrwyddo, o ganol trefi i ddenu buddsoddiad.

Wrth i'r Cyngor ddechrau ar ei gynlluniau ar gyfer pennu cyllideb 2020/21 yn gynnar yn yr hydref, gwn y bydd y Pwyllgor yma yn chwarae rhan bwysig wrth graffu ar flaenoriaethau ariannol y Cyngor unwaith eto.

Wedi ei bostio ar 03/07/2019