Skip to main content

Tirlithriad Tylorstown - Y Broses Adfer

Mae'r dudalen we yma'n cynnwys gwybodaeth am y broses adfer barhaus a sylweddol yn dilyn tirlithriad Tylorstown.

Mae'r dudalen hefyd yn rhannu manylion am y bwriad ar gyfer dyfodol y safle, sef i'w datblygu'n rhan o Lwybr Teithio Llesol ehangach i'r gymuned - gan ddarparu llwybr pwrpasol i gerddwyr a beiciwyr rhwng y Maerdy a Pont-y-gwaith.

Y diweddaraf am waith presennol ar safle Tirlithriad Tylorstown (Hyfref 2021) 

Mae'r Cyngor wedi cyrraedd carreg filltir bwysig yn ei waith adfer yn dilyn tirlithriad Tylorstown, drwy gwblhau dau gam mawr o waith. O ganlyniad i hyn, mae modd i lwybrau cerdded a beicio lleol ailagor i'r cyhoedd eu defnyddio. Manylion llawn yma 

Tylorstown Phase 3A

Ar 16 Chwefror, 2020, bu tirlithriad ar ochr bryn Llanwynno yn Nhylorstown, pan gafodd Rhondda Cynon Taf ei daro gan dair storm o fewn cyfnod byr. Achoswyd y tirlithriad gan Storm Dennis - storm na welwyd ei thebyg ers 200 mlynedd. Cofnodwyd bod y nifer fwyaf o law wedi syrthio yn y Maerdy, sydd ben uchaf Cwm Rhondda Fach, i gymharu â'r un man arall yng Nghymru. Mae'r safle yn domen Categori D ac roedd yn cael ei archwilio bob tri mis yn erbyn meini prawf monitro cyn y storm. Rydyn ni'n archwilio'r domen yn fwy aml ers hynny.

tylorstown FEB 2020

Achosodd y tirlithriad rwystr ar ddyffryn yr afon, torrodd garthffos, cuddiodd bibell ddŵr strategol gyda sawl metr o rwbel a llwybr troed a llwybr beicio. Cafodd yr ardal ei chau i’r cyhoedd ar unwaith er mwyn sicrhau eu diogelwch.

Mae'r Cyngor yn dilyn cynllun adfer pedwar cam, fel sydd wedi'i amlinellu isod:

  • Cam Un - Draenio ar frys a chlirio llystyfiant (wedi'i gwblhau yn yr wythnosau yn dilyn y tirlithriad).
  • Cam Dau- Atgyweirio erydiad glan yr afon (dechreuodd y gwaith ar ddiwedd mis Mehefin 2020, cafodd y gwaith ei gwblhau ym mis Mehefin 2021).
  • Cam Tri- Symud deunydd i safleoedd derbyn ac ailagor llwybrau cerdded dros dro (dechreuodd y gwaith ar ddiwedd mis Mehefin 2020, cafodd y gwaith ei gwblhau ym mis Mehefin 2021).
  • Cam Pedwar - Adfer y domen bresennol ar y llethr a chyflawni gwelliannau er budd y gymuned, megis y llwybr i'r gymuned a pharc glan yr afon (mae'n debygol y bydd cais cynllunio yn cael ei gyflwyno yn ystod haf 2021, gyda'r nod o gychwyn y gwaith yn 2022).
  • Llwybrau beicio a safleoedd derbyn - Gwaith gwella mewn perthynas â sawl strwythur ar hyd y Llwybr i'r Gymuned arfaethedig.  Bydd arwyneb newydd ar y llwybr a bydd y gwaith i'r safleoedd derbyn wedi'i gwblhau.

Cam Dau a Cham Thri

Ar 10 Mehefin 2020, fe wnaeth y Cyngor gyhoeddiad yn amlinellu ei fwriad i gychwyn ail a thrydydd cam y gwaith - gan ddechrau erbyn diwedd mis Mehefin a dod i ben yn ddiweddarach eleni, yn unol â chyfyngiadau Cyfoeth Naturiol Cymru ynghylch gweithio yn yr afon o ddiwedd Hydref ymlaen.  Cadarnhaodd y cyhoeddiad bod y Cyngor hefyd yn gweithio'n agos gyda Llywodraeth Cymru a Llywodraeth San Steffan ynghylch yr opsiynau cyllido i dalu costau Camau Dau a Thri, sef oddeutu £2.5 miliwn, yn ôl yr amcangyfrifon. Dyma Arweinydd y Cyngor, y Cynghorydd Andrew Morgan, yn siarad cyn dechrau Cam Dau a Cham Tri ym mis Mehefin 2020:

Fe wnaeth y Cyngor benderfyniad Dirprwyedig Brys ar 11 Mehefin 2020, i symud ymlaen â'r gwaith ac i benodi contractwr. O fewn y penderfyniad, cafodd ei nodi bod y gwaith yma'n cael ei gychwyn 'ar gyfrifoldeb yr Awdurdod Lleol' yn absenoldeb cadarnhad am gyllid, ond mae disgwyliad cadarn y bydd cymorth gan y llywodraeth yn cael ei ddarparu i'r Cyngor i gyflawni'r cynllun hanfodol yma. 

Mae'r gwaith i gyflawni Cam Dau a Cham Tri yn dechrau ddydd Llun, 29 Mehefin 2020 - wedi i'r Cyngor benodi cwmni Walters yn gontractwr sy'n gyfrifol am gyflawni'r cynllun. Mae Walters, a fu'n gyfrifol am waith Cam Un hefyd, yn gontractwr lleol profiadol sydd wedi bod yn rhan o gynlluniau tomenni tebyg yn y gorffennol.

Cafodd Cam Dau a Cham Tri'r cynllun eu cwblhau ar 25 Mehefin, 2021.  Roedd hyn ar ôl cwblhau nifer o agweddau pwysig o'r gwaith ar y safle - megis symud y deunydd oedd wedi llithro o lawr y dyffryn, adfer cwrs dwr a lefel yr afon a gwaith draenio sylweddol.

O ganlyniad i gwblhau'r gwaith yma, mae modd i’r ddau lwybr cerdded a beicio ar ochr Canolfan Hamdden yr afon ailagor (fel y dangosir ar y ddelwedd uchod) – gan gysylltu â'r rhwydwaith lleol o lwybrau trwy'r ardal. Mae'r llwybr y tu ôl i'r ganolfan hamdden, sydd wedi bod yn rhan o safle'r contractwr, a'r llwybr ger yr afon a orchuddiwyd yn llwyr gan y tirlithriad, wedi cael eu hadfer ac mae modd iddyn nhw ailagor yn ddiogel erbyn hyn.

Reopening-of-two-routes-WELSH

Mae'r trydydd llwybr sy'n rhedeg trwy'r ardal, ar ochr arall yr afon, wedi'i atgyweirio ond bydd yn parhau i fod ar gau oherwydd bydd camau sydd i ddod o'r cynllun yn cynnwys gwaith i sefydlogi ochr y bryn cyfagos.

Er bod y rhan o'r llwybr yma sydd ar gau oddeutu 1.5 cilomedr, mae'r llwybr ehangach y mae'n rhan ohono ar agor ac mae modd ei ddilyn o Heol yr Orsaf yng Nglynrhedynog.  Pan fydd cerddwyr a beicwyr yn cyrraedd y pwynt i lawr yr afon lle mae'r llwybr yn cau, bydd modd iddyn nhw newid i un o'r llwybrau a ailagorwyd yn ddiweddar ar hyd pont droed bresennol. Mae rhaid i feicwyr ddod oddi ar eu beiciau i groesi'r bont yma.  Mae'r Cyngor yn bwriadu ailagor pob llwybr yn y dyfodol.

Effaith ecolegol

O ran yr effaith ecolegol, cynhaliwyd nifer o arolygon gan ecolegwyr ymgynghorol ac ecolegydd y Cyngor a Chyfoeth Naturiol Cymru (mewn perthynas â chlirio isdyfiant a choed o'r safleoedd derbyn - ynghyd â'r effaith ar fflora a ffawna).

Mae'r swyddogion yma'n parhau i weithio gyda'i gilydd i geisio lleihau'r effaith ar yr amgylchedd lle bynnag fo hynny'n bosibl. Mae'r safleoedd derbyn terfynol yn cael eu hystyried yn ofalus, gan ystyried sut y bydd hyn o fudd i ecoleg dyffryn yr afon.

Safleoedd derbyn

Cyngor Rhondda Cynon Taf sy'n berchen ar y ddau safle derbyn, ac maen nhw i'r gogledd o safle'r tirlithriad, ger yr hen reilffordd. Roedd Safle Derbyn B (sydd agosaf at y safle tirlithriad) yn rhan o hen gilffyrdd y rheilffordd, ac roedd Safle derbyn A yn rhan o hen bwll glo.

Cafodd cais cynllunio ar gyfer y derbynyddion (dros dro) i ddal gwastraff y tirlithriad ei gyflwyno ar ôl iddyn nhw gael eu gosod, a chafodd hyn ei gymeradwyo gan y Pwyllgor Cynllunio a Datblygu yn ei gyfarfod ddydd Iau 21 Ionawr 2021. Mae modd gweld agenda’r cyfarfod yma.

Mae gosod deunydd y tomenni ar y safleoedd yma'n lleihau faint o ddeunydd fyddai angen ei symud ar hyd y briffordd gyhoeddus fel arall.  Mae'r safleoedd derbyn hefyd wedi sicrhau bod y gwaith ehangach yn hunangynhwysol - gan leihau ôl troed carbon y gwaith.  Er enghraifft, nifer fach o gerbydau o'r safle sydd wedi bod yn defnyddio'r briffordd gyhoeddus. Fel arfer, byddai nifer o gerbydau yn achosi sŵn, dirgryniadau, llygredd aer, llwch a difrod i'r ffordd gerbydau. Amcangyfrifwyd y byddai'r broses o symud 60,000 tunnell o ddeunydd wedi gofyn am 6,000 o deithiau gan lorïau. Mae defnyddio'r safleoedd derbyn wedi osgoi hyn.

Ymgynghoriad ar weledigaeth ar gyfer y dyfodol

 

Bydd y Cyngor yn rhoi gwybod i'r gymuned leol am ddefnydd arfaethedig o'r cynllun, i'w gyflawni yn y dyfodol. Bydd hefyd gyfle sylweddol i breswylwyr ddweud eu dweud ynghylch y defnydd terfynol o'r safle trwy broses ymgynghori yn y dyfodol. Ar hyn o bryd, mae'r Cyngor yn ystyried trawsnewid y lleoliad yn llwybr cerdded ar lan yr afon, yn debyg i'r safleoedd presennol ym Mharc Gwledig Barry Sidings a Pharc Glan yr Afon Aberpennar.

Cam Pedwar

Mae gweledigaeth y Cyngor ar gyfer yr ardal ehangach yn y dyfodol yn cynnwys buddsoddiad o £10 miliwn i adfer y domen sy'n weddill ar ochr y bryn. Ar ôl cwblhau'r gwaith adfer, y gobaith yw cyflawni Llwybr Teithio Llesol i'r Gymuned ar gyfer cerddwyr a beicwyr rhwng y Maerdy a Phont-y-gwaith. Byddai'r llwybr yma'n mynd ar hyd cynllun parc glan yr afon Tylorstown. Mae'r Cyngor yn rhagweld y bydd y gwaith adfer ar y domen olaf yn dechrau yn 2022. Bydd gwaith adeiladu'r Llwybr Teithio Llesol i'r Gymuned yn dilyn y gwaith adfer yma.

Bydd gofyn am ganiatâd cynllunio llawn ar gyfer y datblygiad ehangach. Yn yr un modd â chynlluniau parciau ar lan yr afon, bydd y gymuned yn derbyn yr wybodaeth ddiweddaraf ac yn cael cyfle i gymryd rhan mewn ymgynghoriad i lywio'r prosiect terfynol.

Llwybrau Beicio

Bydd y gwaith arfaethedig yma'n cyd-fynd â'r gwaith gorffenedig cyffredinol o ganlyniad i Gamau Dau, Tri a Phedwar ac yn cyflawni cynlluniau sylweddol i atgyweirio neu ddisodli (ac yn y pen draw diogelu'r safle ar gyfer y dyfodol) nifer o strwythurau pontydd ar hyd y Llwybr Teithio Llesol newydd i'r Gymuned.

Mae'r ddogfen isod yn amlygu'r cynlluniau cychwynnol ar gyfer y Llwybr i'r Gymuned. Mae'r Llwybr i'r Gymuned wedi'i amlygu mewn pinc, gyda chysylltiadau arfaethedig â'r llwybr mewn glas a'r strwythurau sy'n cael eu hystyried i'w gwella hefyd wedi'u labelu.

Cyflwyniad - Tirlithriad Tylorstown

Bydd y Cyngor yn rhannu rhagor o wybodaeth am y cynlluniau unigol i ddiogelu pontydd ar hyd y llwybr yma maes o law.

Ymgynghoriad gan Gomisiwn y Gyfraith

Mae Cyngor Rhondda Cynon Taf wedi croesawu'r gwaith y mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud ers y tirlithriad yn ardal Tylorstown. Mae'r gwaith yma wedi cynnwys gofyn i Gomisiwn y Gyfraith werthuso'r ddeddfwriaeth gyfredol ar gyfer rheoli diogelwch tomenni glo yng Nghymru. Yn ddiweddar, mae Comisiwn y Gyfraith wedi cyhoeddi papur ymgynghori ac maen nhw'n gofyn am sylwadau ac adborth ar y papur yma. Mae rhagor o wybodaeth a dolen i'r ymgynghoriad i'w gweld yma.