Cynllun Lliniaru Cwm Rhondda Fawr Isaf

Mae'r dudalen yma'n darparu manylion am y gwaith arfaethedig a'i arwyddocâd i gymuned Cwm Rhondda Fawr Isaf.

Cefndir y Cynllun

Er mwyn rheoli perygl llifogydd yn Rhondda Cynon Taf, mae'r awdurdod wedi rhannu'r ardal yn 12 rhan. Cyfeirir at y rhain yn Ardaloedd Perygl Llifogydd Strategol. Mae pob ardal wedi'i lleoli o fewn dalgylch draenio, wedi'i ddyrannu yn seiliedig ar ddaearyddiaeth yr ardal a hanes llifogydd yn lleol. Mae 4 yng Nghwm Rhondda, 4 yng Nghwm Cynon, a 4 yn ardal Taf-elái. Mae dalgylch Cwm Rhondda Fawr Isaf yn cynnwys Afon Rhondda Fawr, ac mae wedi'i gategoreiddio gan gymoedd â llethrau serth, ac ardaloedd trefol ar rannau is y cwm.

Ers 2020, mae llifogydd wedi digwydd y tu mewn i eiddo yn APLlS Cwm Rhondda Fawr Isaf sawl tro, gan gynnwys Storm Bert.

Roedd y digwyddiad glawio mwyaf sylweddol, a gafodd ei alw yn 'Storm Dennis' gan y Swyddfa Dywydd, wedi digwydd rhwng 15ac 16 Chwefror 2020. Roedd y storm wedi arwain at lifogydd y tu mewn i 1,498 o gartrefi a busnesau ledled Rhondda Cynon Taf, gyda 22 o'r rhain yn eiddo preswyl a 9 yn eiddo dibreswyl wedi'u lleoli yn APLlS Cwm Rhondda Fawr Isaf.

Yn fwy diweddar, rhwng 23 a 24 Tachwedd 2024, roedd digwyddiad glawio, a gafodd ei alw yn 'Storm Bert' gan y Swyddfa Dywydd, wedi arwain at lifogydd y tu mewn i 11 eiddo preswyl ac 8 eiddo dibreswyl arall yn APLlS Cwm Rhondda Fawr Isaf.

Mae APLlS Cwm Rhondda Fawr Isaf wedi'i nodi'n ardal sydd â pherygl llifogydd dŵr wyneb a chyrsiau dŵr cyffredin uchel, yn seiliedig ar fapiau Asesu Perygl Llifogydd Cymru Cyfoeth Naturiol Cymru. Mae 6 chymuned yn APLlS Cwm Rhondda Fawr Isaf wedi'u nodi yng Nghofrestr Cymunedau mewn Perygl 2024 Llywodraeth Cymru.  Mae'r cymunedau yma, a'u sgôr perygl llifogydd cymunedol ar gyfer dŵr wyneb a llifogydd cyrsiau dŵr cyffredin yng Nghymru (yn ôl y Gofrestr Cymunedau mewn Perygl) wedi'u nodi isod. Mae'r 6 chymuned yma yn rhan o'r 5% uchaf (y 111 uchaf) o gymunedau sydd â'r perygl mwyaf o ran perygl llifogydd dŵr wyneb a chyrsiau dŵr cyffredin yng Nghymru.

Mae'r Cyngor wedi darparu sawl ymyrraeth yn yr APLlS yn barod er mwyn lleihau perygl llifogydd tra bod y rhaglen ehangach yn cael ei darparu.

• Clirio a chynnal a chadw cilfachau cwlferi a rhwydweithiau.
• Gosod systemau monitro TCC a mesuryddion lefel afon ar gyrsiau dŵr allweddol.
• Darparu llifddorau gwydnwch eiddo rhag llifogydd (PFR) i eiddo a gafodd eu heffeithio gan Storm Dennis a Storm Bert.

Amcanion y Cynllun Arfaethedig

Wrth ddarparu'r prosiect yma, bydd yr awdurdod yn cyflawni 14 o'r amcanion a gafodd eu nodi yn rhan o Strategaeth Rheoli Perygl Llifogydd Lleol Rhondda Cynon Taf ¹. Mae crynodeb wedi'i nodi isod:

1. Lleihau'r boblogaeth sy'n cael ei heffeithio gan beryglon o lifogydd
2. Lleihau perygl i fywyd drwy leihau nifer y bobl sy'n cael eu heffeithio gan beryglon o lifogydd dwfn a chyflym
3. Lleihau aflonyddwch yn y gymuned drwy leihau nifer yr adeiladau preswyl a masnachol sy'n cael eu heffeithio gan beryglon o lifogydd
4. Lleihau aflonyddwch i'r seilwaith critigol neu gefnogi cynlluniau i gynnal yr ymgyrch
5. Gwella neu beidio â chael effaith andwyol ar ansawdd y dŵr
6. Gwella naturioldeb lle bo'n bosib - lleihau addasiadau i sianeli, ardaloedd dyfrol, a chreu neu wella storfeydd gorlifdiroedd naturiol sy'n gysylltiedig â mentrau cadwraeth a thirweddau
7. Sicrhau bod prosiectau'n cael eu cynllunio mewn ffordd gynaliadwy
8. Cynnal, neu wella statws Ardaloedd Cadwraeth Arbennig, Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig, Safleoedd Pwysig o ran Natur a Chadwraeth a chyfrannu at Gynllun Gweithredu Bioamrywiaeth Rhondda Cynon Taf
9. Trin a thrafod buddion posibl lleihau perygl llifogydd drwy ddefnyddio technegau rheoli tir arloesol
10. Darparu eglurder o ran dyletswyddau rhanddeiliaid mewn perthynas â llifogydd a cheisio cynorthwyo rhanddeiliaid i gyflawni eu dyletswyddau lle bo modd
11. Gwella dealltwriaeth o beryglon llifogydd dŵr ffo, dŵr daear a chyrsiau dŵr cyffredin a chynllunio sut i rannu gwybodaeth â chymunedau a busnesau ynglŷn â phob math o lifogydd
12. Hyrwyddo gwydnwch ar lefel eiddo/cymuned
13. Sicrhau bod Cyngor Rhondda Cynon Taf yn gweithio mewn partneriaeth â Phartneriaid Perygl eraill ac yn gweithio ar y cyd ag awdurdodau cyfagos
14. Sicrhau bod penderfyniadau buddsoddi o ran darparu cynlluniau rheoli perygl llifogydd yn cael eu gwneud ar sail gyson yn ôl blaenoriaeth, yn amodol ar ddadansoddiad cost a budd. 

Disgrifiad o'r Cynllun Arfaethedig

Bwriad y prosiect yma yw sefydlu Achos Busnes Rhaglen er mwyn deall y peryglon sy'n gysylltiedig â ffynonellau perygl llifogydd lleol (llifogydd dŵr wyneb, cyrsiau dŵr cyffredin a dŵr daear) a nodi dewisiadau er mwyn eu rheoli nhw, yn ogystal â buddion ehangach posibl ar gyfer y gymuned.

Bydd yr Achos Busnes Rhaglen yn:

• Asesu peryglon o ddŵr wyneb, cyrsiau dŵr cyffredin a dŵr daear
• Nodi rhestr hir o ymyraethau posibl, gan gynnwys datrysiadau peirianyddol a dulliau rheoli llifogydd naturiol
• Gwerthuso'r peryglon sy'n gysylltiedig â chapasiti hydrolig, rhwystrau a gwendidau strwythurol yn y seilwaith cyfredol
• Trin a thrafod cyfleoedd i weithio gyda phrosesau naturiol, megis storio yn agosach at y ffynhonnell, creu cynefinoedd a gwelliannau o ran rheoli tir
• Ystyried buddion ehangach ar gyfer busnesau, rhwydweithiau trafnidiaeth a lles y gymuned. 

Mae'r dull yma ar lefel y rhaglen yn sicrhau bod datrysiadau yn effeithiol yn dechnegol a hefyd yn gynaliadwy yn amgylcheddol, yn canolbwyntio ar y gymuned ac yn cyd-fynd â gwydnwch hinsawdd hirdymor.  Efallai hefyd y bydd datblygiad y Cynllun yn cael ei gyflawni yn fwy lleol mewn lleoliadau penodol yn hytrach na'r dalgylch cyfan, wedi i'r dewisiadau gorau o ran rheoli risg gael eu nodi.

Rheoli Perygl Llifogydd 

Priffyrdd, Trafnidiaeth a Phrosiectau Strategol,
Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf
Llawr 2
Llys Cadwyn
Pontypridd

CF37 4TH

E-bost: RheoliPeryglLlifogydd@rctcbc.gov.uk